ไม้ล้มก็น่ารู้…

เทคนิคป่า
คมฉาน ตะวันฉาย…เรื่อง/ภาพ

ไม้ล้ม

การเที่ยวป่านั้น ยังไงๆ โอกาสที่เราจะเจอไม้ล้มนั้นมันมีแน่นอน ลีกเลี่ยงไม่ได้ ไม้ล้มบางอย่างก็เป็นอุปสรรคในการเดินทาง ไม้ล้มบางรูปแบบก็เป็นปัญหาและอาจจะเกิดอันตรายได้ แต่ไม้ล้มนั้น เป็นวิธีการทางธรรมชาติที่คัดกรองและควบคุมกันเองอีกทั้งมีประโยชน์กับทางระบบนิเวศในป่าอย่างมากมาย ดังนั้น คราวนี้เรามาว่าถึงเรื่องไม้ล้มกันดีกว่า

ขอนไม้ที่ล้มพาดลำธาร-ใช้เป็นสะพานเวลาเที่ยวป่าได้สบาย

ขอนไม้ที่ล้มพาดลำธาร-ใช้เป็นสะพานเวลาเที่ยวป่าได้สบาย

ผมเคยมีประสบการณ์เดินป่าแล้วไม้ล้มดังโครมใหญ่กลางป่า ชนิดที่ปลายกิ่งหวิดฟาดโดนหน้าไปอย่างหวุดหวิด ถ้าโดนก็คงไม่มีหน้ามานั่งเขียนอะไรให้ท่านผู้อ่านได้อ่านอย่างนี้หรอก โอกาสที่ไม้ใหญ่จะล้มในป่านั้นจึงมีอยู่ตลอดเวลา ถ้าเขาล้มของเขาเอง โดยที่เราไม่ได้ไปเกี่ยวข้องหรือไปเฉียดใกล้ก็พอว่า แต่ถ้าเป็นช่วงที่เรากำลังอยู่ย่านนั้นพอดีจะให้เราทำยังไง

เวลาขับรถผ่านไปทางถนนสายสารภี-ลำพูน ที่มีต้นยางเยอะๆ เห็นทางเทศบาลเขาติดป้ายบอกว่า”ระวังกิ่งยางหักใส่” ยังนึกขำว่า จะต้องระวังแบบไหน เราก็ขับของเราเป็นปกติ จะให้ขับไปดูกิ่งยางไปเผื่อมันจะหักมาโดนรถอย่างนั้นเหรอ รถจะได้ชนกันป่นปี้ยิ่งถนนแคบๆ รถวิ่งสวนกันด้วย ถ้าขับๆไปแล้วกิ่งยางหักมาโดนรถเรา ก็ให้นึกเสียว่า คราวซวยมาเยือนก็แล้วกัน จะได้ไม่ประสาทเปล่าๆ

ทีนี้เวลาเราเข้าป่ามันไม่เหมือนกับเราขับรถเส้นทางสารภี-ลำพูนนี่ครับ ในป่าเราไม่ต้องรีบเร่งขนาดนั้น ขับกันช้าๆ บางทีก็เดินป่าด้วย ดังนั้น โอกาสที่เราจะระมัดระวังอย่างที่ป้ายเขาเตือนบอกนั้น ย่อมควรจะมี และอีกอย่าง ชาวออฟโรดเรา ไม่ว่าจะขับรถเที่ยวหรือเดินเท้าเที่ยวป่า เราต้องมีทักษะในการ”ระวังกิ่งไม้หล่นใส่”เสียหน่อย มาลองอ่านกันดู

แคมป์ในป่าสนโปร่งๆบนยอดเขา-อาจจะมีโอกาสเจอต้นไม้โค่นล้มลงมาได้

แคมป์ในป่าสนโปร่งๆบนยอดเขา-อาจจะมีโอกาสเจอต้นไม้โค่นล้มลงมาได้

อย่างแรก ต้องเข้าใจก่อนว่า โอกาสที่อยู่ดีๆ กิ่งไม้ ต้นไม้มันจะหล่นโครมลงมานั้น เป็นไปได้น้อยมาก มันย่อมมีเหตุ เช่น มีลมกรรโชกอย่างรุนแรง โดย common sence เราก็จะรู้เลยว่า ต้นไม้ที่อยู่ห่างๆกัน หรือยืนต้นโดดเด่น ยิ่งในที่โล่ง เช่นบนทุ่งหญ้าบนยอดเขาอะไรแบบนี้ หรือต้นไม้ใหญ่ริมทางในป่า แบบนี้โอกาสที่มันจะหักโค่นเป็นไปได้สูงมาก ผิดกับต้นไม้ในป่าใหญ่ ที่มีไม้หลายระดับแตกต่างกัน เมื่อดูจากเรือนยอดไม้เราจะเห็นแต่พุ่มไม้เรือนยอด ไม้พวกนี้ ต้นที่อาจจะหักโค่นคือต้นที่สูงเด่นกว่าพวก แต่ถ้าเป็นระดับเดียวกัน โอกาสที่จะโค่นนั้นก็น้อย ต้นไม้มันจะบังลม ยึดโยงซึ่งกันและกัน ไม่โค่นง่ายๆหรอกครับ
มูลเหตุที่สองก็คือมีฝนตกอย่างรุนแรง ซึ่งมันมักมีลมกรรโชกประกอบกันด้วย(แต่ลมกรรโชกอย่างรุนแรง อาจจะไม่มีฝนก็ได้ อันนี้ไม่งงนะครับ) ฝนที่ตกอย่างแรง จะทำให้พื้นดินอ่อนนุ่ม เมื่อฐานไม่แน่น ต้นไม้ก็มีโอกาสโค้นล้มสูง

ต้นไม้ผุที่โดนปลวกเจาะนั้น-ต้องระวังอย่าอยู่ใกล้ยามลมกรรโชก

ต้นไม้ผุที่โดนปลวกเจาะนั้น-ต้องระวังอย่าอยู่ใกล้ยามลมกรรโชก

มูลเหตุจากภายนอกมีสองเรื่องแค่นี้ที่มันจะโค่นได้(ไม่เกี่ยวกับคนเอาเลื่อยไปตัดนะครับ) ทีนี้ ก็มาดูมูลเหตุของต้นไม้เองบ้าง อะไรที่มันอาจจะโค่นได้เมื่ออยู่ในปัจจัยสองอย่างที่บอก อันแรกก็คือชนิดของต้นไม้ ต้นไม้บางอย่างเหนียว กิ่งก้านมีความยืดหยุ่นสูง ในขณะที่บางชนิดเป็นไม้ประเภท”ยอมหักไม่ยอมงอ” พวกนี้โค่นล้ม หักป่นปี้หมด ต้นไม้ที่เป็นประเภทหลังก็อย่างเช่น ต้นยางป่า ยางนา ตะแบก เป็นต้น ยิ่งต้นสูงใหญ่ ยิ่งมีโอกาสโค่นล้มง่าย ส่วนประเภทที่ยืดหยุ่นได้ก็อย่างพวกไทร ต้นโพธิ์หรือไม้พุ่มอื่นๆ
ต้นไม้ที่กิ่งก้านห่าง ใบเล็ก มักจะรอดพ้นจากลม ฝน มากกว่าต้นไม้ที่มีกิ่งใบหน้าแน่น เป็นพุ่ม
ต้นไม้ที่มีตำหนิ เช่นมีโพรงตามลำต้น จะเป็นโพรงเพราะไฟป่า คนมาตัดฟัน ถูกด้วง แมลงชอนไช ถูกหมีฉีกทึ้ง เหล่านี้ล้วนแล้วแต่มีโอกาสโค่นล้มได้ง่ายทั้งสิ้น เช่นต้นสนในป่าทางเหนือ ต้นยางป่าที่มักมีตนมาเผาเอาน้ำมันยาง ต้นตะแบก ซึ่งต้นไม้ชนิดนี้มีโพรงเกือบทั้งนั้น ฯลฯ

ไทรกำลังรัดต้นไม้-ไม่กี่ปี-ไม้ที่รัดก็ตาย

ไทรกำลังรัดต้นไม้-ไม่กี่ปี-ไม้ที่รัดก็ตาย

ต้นไม้ที่ถูกไทรรัดจนตาย ไทรประเภทที่ไปรัดเขามักจะเป็นไทรเถาว์ไม่ใช่ไทรต้น พวกเถาว์นี่จะเกาะต้นไม้อื่นแล้วก็เติบโต รัดต้นไม้ที่มันเกาะแน่นขึ้น จนท่อน้ำ ท่ออาหารเขาเดี้ยง แล้วตายลง ทีนี้แหละ มันก็เหมือนกับอยู่กับต้นไม้ผุ เมื่อต้นที่เป็นไม้ยืนนั้นตายแล้ว ตัวมันเองก็ยืนอยู่ไม่ได้ พอลมมาแหละมันก็มีโอกาสโค่นสูง
ต้นไม้ที่มีพูพอนกว้างใหญ่ จำไว้ว่า เหตุที่มันมีพูพอนเพราะรากมันลงลึกไม่ได้ พื้นดินบาง ใต้ลงไปเป็นหิน ดังนั้นต้นไม้ต้องสร้างพูพอนมาค้ำยันต้น เหมือนบ้านไม่ได้ตอกเสาเข็ม แต่มีเสาตั้งบนดินมากมาย เมื่อลมมา โอกาสที่มันจะโค่นก็สูง แม้ว่าจะมีพูพอนก็ตาม
ต้นไม้ใหญ่ที่อยู่ริมทาง บนขอบภูเขาที่ถนนตัดฝานภูเขาทำทาง อยู่รมตลิ่งที่น้ำเซาะ พวกนี้ ล้วนแล้วมีโอกาสที่ต้นไม้จะโค่นทั้งสิ้น

ไทรต้น-จะใช้รากพยุงลำต้น-ไม่ล้มง่ายๆ

ไทรต้น-จะใช้รากพยุงลำต้น-ไม่ล้มง่ายๆ

เมื่อเรารู้ดังนี้แล้ว เมื่อเราเข้าป่า แล้วมีฝน ลมกรรโชก ก็ต้องใช้ทักษะและความจัดเจน นำพาตัวเองไปอยู่ในที่ที่ปลอดภัยก็แล้วกัน ผมบอกเล่าเคล็ดวิชาให้ฟังแล้วนี่ ที่นี้จะมัวรออ่านป้าย “ระวังกิ่งยางหล่นใส่”เหมือนถนนสายสารภี-ลำพูน ก็ตามใจนะครับ แต่ผมว่า แฟนๆ ออฟโรดไม่ใช่อย่างนั้นแน่ๆ
………………………………………………
@ ตีพิมพ์ในนิตยสารออฟโรด จำเดือน-ปีไม่ได้แล้ว@

ไม้ที่ล้มจะเป็นที่เกาะอาศัยของพืชเล็กๆในระบบนิเวศต่อไป

ไม้ที่ล้มจะเป็นที่เกาะอาศัยของพืชเล็กๆในระบบนิเวศต่อไป

ไม้ผุริมผาหินที่โค่นล้มโดยง่าย

ไม้ผุริมผาหินที่โค่นล้มโดยง่าย

ไม้เรือนยอดที่ไม่สูงเด่นเหล่านี้-โดกาสโค่นล้มเพราะลมยากมาก

ไม้เรือนยอดที่ไม่สูงเด่นเหล่านี้-โดกาสโค่นล้มเพราะลมยากมาก

ไม้ล้มก็ช่วยกันตัดฟันออก

ไม้ล้มก็ช่วยกันตัดฟันออก

ไม้ล้มจากข้างทางนั้นเป็นเรื่องปกติที่มักพบเจอ

ไม้ล้มจากข้างทางนั้นเป็นเรื่องปกติที่มักพบเจอ

ไม้สนที่ถูกเจาะเอาน้ำมันยาง-มีโอกาสโค่นได้ทุกเมื่อเมื่อเจอลม

ไม้สนที่ถูกเจาะเอาน้ำมันยาง-มีโอกาสโค่นได้ทุกเมื่อเมื่อเจอลม

ไม้ใหญ่ล้มขวางทาง-ทำให้ต้องลอดคลานไปเหมือนกัน

ไม้ใหญ่ล้มขวางทาง-ทำให้ต้องลอดคลานไปเหมือนกัน

Translate »