อนุสติเวียงหนองล่ม…เมื่อธรณีพิโรธ

ประเทศไทยใจเดียว
คมฉาน ตะวันฉาย…เรื่อง/ภาพ
kokkram@hotmail.com

อนุสติเวียงหนองล่ม…เมื่อธรณีพิโรธ

เวียงหนองล่มในปัจจุบัน

เวียงหนองล่มในปัจจุบัน

เชียงแสนเหนือสุด เคยเป็นเมืองโบราณที่เจริญรุ่งเรืองโดยครอบคลุมที่ราบที่ถูกโอบล้อมด้วยแม่น้ำโขง แม่น้ำกก และสองทะเลสาบ ทะเลสาบเชียงแสนเพิ่งเกิดขึ้นมาไม่นานจากการกั้นกักน้ำไว้ใช้ และอีกแห่งคือเวียงหนองล่ม อันนี้แหละที่น่าสนใจ มีจารึกในประวัติศาสตร์ว่า เมืองทั้งเมืองเคยล่มสลายเพราะแผ่นดินไหวมาแล้ว
“เวียง”จากชื่อ บ่งบอกว่าที่นี่เคยเป็นเมืองมาก่อน วันหนึ่งมันก็ล่มสลายและถูกน้ำกลืนกลบอยู่ใต้น้ำอย่างในปัจจุบัน เคยมีการขุดพบซากปรักหักพังของสิ่งปลูกสร้างในบึงหนองล่มแห่งนี้ พบฐานสิ่งปลูกสร้างมากมายส่วนใหญ่ทำจากอิฐดินเผาก้อนใหญ่ นักวิชาการเขาเอาไปตรวจหาอายุเห็นว่ามีอายุราว ๑,๕๐๐ ปีมาแล้ว ก่อนตั้งสุโขทัยหรือ ก่อนมีเชียงใหม่ เกือบเท่าตัว รวมทั้งเจอข้าวของ เครื่องใช้มากมายใต้พื้นน้ำแห่งนี้

ปลาไหลเผือกต้นเหตทำโยนกล่ม

ปลาไหลเผือกต้นเหตทำโยนกล่ม

ตำนานของเวียงหนองล่มเกี่ยวเนื่องกันกับการก่อเกิดอาณาจักรโยนกในอดีต ว่ากันว่าบริเวณที่เป็นบึงน้ำหนองล่มนี้ เคยเป็นเมืองแห่งอาณาจักรโยนกที่เจริญรุ่งเรืองในอดีต ยึดครองที่ราบเชียงแสน ที่มีแม่น้ำกกและแม่น้ำโขงเป็นสายเลือด มีกษัตริย์ปกครองหลายพระองค์ มีเรื่องเล่าขานตำนานเวียงหนองล่มหลายตำนาน ที่รายละเอียดอาจจะต่างกันบ้าง แต่เนื้อหาหลักจะประมาณว่ามีคนจับได้ปลาไหลเผือก แล้วเอามาถวายเจ้าเมือง เจ้าเมืองจึงให้แล่เนื้อปลาไหลเผือกแจกจ่ายชาวเมืองกินกัน ก็มีหญิงม่ายคนหนึ่งที่อาศัยอยู่บนเนินไม่ได้รับแจกเนื้อปลาไหล มีหนุ่มรูปงามแปลกหน้าคนหนึ่งปรากฏกายขึ้นในเมืองผ่านมาถามแม่ม่ายถึงกลิ่นแปลกๆของเนื้อปลาไหลเผือกที่อวลทั่วเมือง ยายแม่ม่ายจึงเล่าถึงการกินเนื้อปลาไหลเผือกตัวนั้น หนุ่มน้อยจึงบอกแม่ม่ายว่า…คืนนี้แม้มีเสียงอะไรเกิดขึ้นก็จงอย่าออกมานอกบ้านจนกว่าจะเช้า ตกกลางคืน ก็เกิดเสียงสั่นสะเทือนเลื่อนลั่น อื้ออึงไปทั่วบริเวณ แผ่นดินไหวโยก เช้าขึ้นมา ยายแม่ม่ายจึงเห็นว่าเมืองทั้งเมืองที่เคยอยู่หายไปกับตาปรากฏผืนน้ำเข้ามาแทนที่ เหลือเพียงพื้นดินที่เธออยู่เท่านั้น จึงเรียกว่า…เกาะแม่ม่าย ปัจจุบันเป็นวัดชื่อวัดป่าหมากหน่อ

ดอกงิ้ว-ของ-อ.สมลักษณ์-ที่บิดเบี้ยวผิดทรงเพราะแผ่นดินไหวขระอยู่ในเตาเผา

ดอกงิ้ว-ของ-อ.สมลักษณ์-ที่บิดเบี้ยวผิดทรงเพราะแผ่นดินไหวขระอยู่ในเตาเผา

นี่คือตำนานที่อาจแต่งเติมเสริมขึ้นมา แต่นักธรณีเขาบอกว่า นี่คือผลพวงของการเลื่อนตัวของรายเลื่อนแม่จัน ที่มีความรุนแรงตั้งแต่ขนาด ๗ ขึ้นไป จนทำให้เมืองทั้งเมืองล่มสลาย เมื่อ ๑,๓๐๐ ปีก่อน มาดูในแผนที่สามมิติ จะเห็นเหมือนเป็นหลุมขนาดใหญ่ยุบลงไปจนเป็นแอ่ง ต่อมาน้ำจากลำน้ำกกจึงไหลเข้าท่วมถมเมืองทั้งเมืองจนปรากฏเป็นบึงน้ำขนาดใหญ่มาจนเดี๋ยวนี้
ประเทศไทยเราเคยเกิดแผ่นดินไหวขนาดนี้ขึ้นเชียวหรือ?

พระธาตุจอมกิตติ-พระธาตุที่ผ่านและพังเพราะแผ่นดินไหวมาหลายครั้ง

พระธาตุจอมกิตติ-พระธาตุที่ผ่านและพังเพราะแผ่นดินไหวมาหลายครั้ง

ใกล้กันมีพระธาตุจอมกิตติ หนึ่งในเก้าจอมของพระธาตุในเมืองเชียงราย พระธาตุแห่งนี้เป็นพระธาตุเก่าแก่ที่สร้างอยู่บนยอดเขา ที่สร้างขึ้นมาเพื่อบรรจุพระบรมเกศาธาตุ พอปี พ.ศ. ๒๐๓๐ เจดีย์แห่งนี้เอียงอย่างเห็นได้ชัดเพราะฐานเจดีย์ทรุดไปเมื่อเริ่มก่อสร้าง มีการบูรณะต่อมาอีกหลายครั้ง
พระธาตุแห่งนี้เผชิญกับวิกฤติแผ่นดินไหวในย่านนี้หลายครั้ง ด้วยว่าเมืองเชียงแสนตั้งอยู่บนรอยเลื่อนแม่จัน ที่เป็นรอยเลื่อนที่ยังมีพลัง เมื่อรอยเลื่อนแห่งนี้แสดงพลังออกมาแต่ละครั้ง พระธาตุที่ตั้งอยู่บนยอดเขาจึงแกว่งไกวเกิดความเสียหายอย่างมาก ขนาดยอดพระธาตุหักตกอันมาจากการเลื่อนตัวของรอยเลื่อนน้ำมาเมื่อ ๒๔ มีนาคม ๒๕๕๔ ศูนย์กลางที่เมืองท่าเลย์ ประเทศเมียนมาร์ ห่างจากพระธาตุจอมกิตติประมาณ ๓๐ กม ขนาด ๖.๘ เดี๋ยวนี้ใครไปไหว้พระธาตุจอมกิตติ ก็จะเห็นยอดพระธาตุที่หักผลงานของแผ่นดินไหวใส่โชว์ไว้ในตู้ด้านหน้าพระธาตุ

ภาพวาดวัดดงมะเฟือง-หลังเกิดแผ่นดินไหว

ภาพวาดวัดดงมะเฟือง-หลังเกิดแผ่นดินไหว

เหตุการณ์คราวเดียวกันนี้ส่งผลให้ผลงานของ อาจารย์สมลักษณ์ ปันติบุญ ศิลปินเครื่องปั้นแห่งเชียงรายที่กำลังนำผลงานเข้าเตาเผา แต่เกิดแผ่นดินไหวรู้สึกถึงในเมืองเชียงราย นั่งร้านเผาเครื่องปั้นที่ยังเผาไม่ได้ที่ก็พังทลายลงมาจนผลงานบิดเบี้ยว ห้างเซ็นทรัลเชียงรายเลยซื้อผลงานนี้มาจัดแสดงด้านหน้า เพื่อเตือนใจว่า แผ่นดินไหวกับเชียงรายไม่ได้ห่างไกลกันเลย

พระพักต์ของพระพุทธรูปที่วัดอุดมวารี-ไว้เตือนสติให้ไม่ประมาทกับแผ่นดินไหว

พระพักต์ของพระพุทธรูปที่วัดอุดมวารี-ไว้เตือนสติให้ไม่ประมาทกับแผ่นดินไหว

แต่อะไรก็ไม่อยู่ในความทรงจำของคนเชียงรายเท่ากับเมื่อวันที่ ๕ พ.ค. ๒๕๕๗ ที่เกิดการเลื่อนของรอยเลื่อนแม่ลาว เกิดแผ่นดินไหวขนาด ๖.๓ ศูนย์กลางอยู่ที่ ต.ดงมะดะ อ.แม่ลาว ครั้งนั้นเกิดความเสียหายมาก ถนนทรุดพัง โบสถ์วัดดงมะเฟืองพังเสียหายจนใช้การไม่ได้ เศียรพระพุทธรูปที่วัดอุดมวารีหักตกลงมา โดยเฉพาะบ้านเรือนที่บ้านห้วยส้านยาว ซึ่งนักธรณีบอกว่าตั้งอยู่บนรอยเลื่อนแม่ลาวนั้น เสียหายถึง ๘๐ % ของจำนวนครัวเรือนในหมู่บ้าน ทั้งวัดร่องขุ่นเองก็เกิดความเสียหายเช่นกัน มาวันนี้มีการซ่อมแซมบ้านเรือน บางแห่งซ่อมจนแล้วเสร็จ บางแห่งกำลังซ่อมแซมและบางแห่งก็ปล่อยทิ้ง แต่สิ่งที่อยู่ในความทรงจำของคนที่นั่นคือหวาดระแวง แม้พื้นจะสั่นเพียงเพราะรถบรรทุกแล่นก็ยังหวั่นใจ

วิหารวัดดงมะเฟืองที่สร้างขึ้นใหม่ตามหลักวิซวกรรมรองรับแผ่นดินไหวในอนาคต

วิหารวัดดงมะเฟืองที่สร้างขึ้นใหม่ตามหลักวิซวกรรมรองรับแผ่นดินไหวในอนาคต

ไม่มีใครคาดเดาการเกิดแผ่นดินไหวได้ว่าจะเกิดที่ไหน เกิดเมื่อไหร่และมีขนาดเท่าใด รอยเลื่อนบางแห่งเหมือนว่าจะไม่มีพลังแล้วแต่พอถูกกระตุ้นก็กลับมาแสดงพลังอีกเช่นรอยเลื่อนในภาคใต้ สำหรับเชียงราย ดูเหมือนว่ารอยเลื่อนแม่จัน รอยเลื่อนแม่ลาว และรอยเลื่อนอื่นๆ เธอแสดงพลังบ่อยเหลือเกิน แม้นไม่ชินก็ต้องชิน สิ่งที่เราเตรียมได้ก็คือดูแลสิ่งปลูกสร้างให้มั่นคงเพื่อรับมือกับมันให้ได้ ทุกวันที่ ๕ พ.ค. จังหวัดเชียงรายและกรมทรัพยากรธรณีเขาจัดงานรำลึกเหตุการณ์ครั้งนี้ขึ้นทุกปี เพื่อให้เราตื่นรู้ และอยู่ท่ามกลางความไม่ประมาทจากแผ่นดินไหว เราเสียหายอย่างมากจากซือนามิเมื่อสิบกว่าปีก่อนเพราะไม่รู้จักซือนามิ สำหรับแผ่นดินไหว เราต้องรู้จักมันให้มากเพื่อลดการสูญเสียถ้ามันจะเกิดขึ้นอีก
อนุสติจากเวียงหนองล่ม สอนเราว่าความตื่นกลัวไม่ช่วยอะไร การมีสติแล้วอยู่ไปกับมันให้ได้ต่างหากที่จะช่วยได้….

………………………………………………….

(เสาร์สวัสดี-กรุงเทพธุรกิจ -๑๒ พ.ค.๖๐)

Translate »