ดอยน้ำงาว…เราจะคืนป่าให้แผ่นดิน

ประเทศไทยใจเดียว
คมฉาน ตะวันฉาย … เรื่อง/ภาพ
kokkram@hotmail.com

                                                      ดอยน้ำงาว…เราจะคืนป่าให้แผ่นดิน

ช่วงเมษายนปี ๒๕๕๙ มีกระแสโจมตีว่ากล่าวเมืองน่านว่าตัดไม้โค่นป่ากันทั้งเมือง จนผู้ว่าราชการจังหวัดสมัยนั้นออกมาท้าทายว่าอย่าดีแต่ชี้นิ้วว่าคนเมืองน่าน ถ้าแน่จริงก็มาช่วยกันปลูกป่า และมีคุณโจอี้ บอย ออกมารับคำท้าว่าจะไปปลูกป่าเมืองน่านกัน ผมก็รวมกลุ่มรับท้ากับท่านผู้ว่าฯเมืองน่านขณะนั้นด้วย งานนี้…ทั้งคนท้า และคนรับท้า ถือว่าท้าทายกันไปทำความดี และคงด้วยเหตุนี้ด้วยที่ ท่าน ผอ.ประกิต วงศ์ศรีวัฒนกุล ผู้อำนวยการสำนักอนุรักษ์และจัดการต้นน้ำ กรมอุทยานแห่งชาติสัตว์ป่าและพันธุ์พืช จึงชักชวนให้ขึ้นไปดูกับตาว่ากำลังเกิดอะไรขึ้นที่เมืองน่าน

ทิวทํศน์จากยอดดอยน้ำงาว

ทิวทํศน์จากยอดดอยน้ำงาว

บ้านน้ำงาว เป็นหมู่บ้านเล็กๆ ของชาวเผ่าเมี่ยน หรือเย้าที่เราคุ้นเคยกัน ตั้งอยู่เชิงดอยน้ำงาวในเขต ต.บ่อ อ.เมือง จ.น่าน ห่างจากตัวเมืองน่านไปราว ๓๕ กม. หมู่บ้านแห่งนี้ก็เป็นเหมือนหมู่บ้านของชาวเขาทั่วไปคือทำไร่ โดยใช้ที่ดินบนดอยเป็นที่ทำกิน หักร้าง ถางพง หมดภูเขากันเป็นลูกๆ แล้วส่วนใหญ่ก็จะปลูกข้าวไร่ หรือข้าวโพด ข้าวไร่นั้นให้ผลผลิตน้อย แต่ใช้พื้นที่มาก และปริมาณผลผลิตจะลดลงตามความสมบูรณ์ของหน้าดิน ส่วนข่าวโพดนั้น สำหรับที่น่านนั้นเป็นที่รู้กันว่าวงจรข้าวโพดอาหารสัตว์เป็นอย่างไร แต่ยิ่งทำยิ่งเป็นหนี้ ทั้งหนี้เมล็ดพันธุ์ หนี้ยาฆ่าแมลง แรงงานที่ลงไปในไร่ในแต่ละวัน เมื่อคิดคำนวณถึงผลตอบแทนแล้วแทบไม่คุ้มค่า ซ้ำแรงงานเองยังสะสมสารเคมี แผ่นดินต้นน้ำก็กลายเป็นแผ่นดินที่อุดมด้วนสารเคมี ผลกระทบมันมีตั้งแต่คนบนดอยที่เรียกว่าต้นน้ำจนถึงคนท้ายน้ำ ผมเคยดูสกู๊ปข่าวทีวีช่องหนึ่งเห็นว่า ตัวแม่น้ำน่านเองนั้นมีสารเคมีปนเปื้อนค่อนข้างมาก อย่าว่าถึงการใช้น้ำในแม่น้ำน่านซักล้างเสื้อผ้าเลย น้ำน่านทำได้แค่เอามาแข่งเรือ น้ำที่แดงเป็นสีขุ่นตลอดเวลานั้นสะท้อนว่าหน้าดินมันถูกทำลาย เป็นเครื่องบ่งชี้ชัดว่าวิกฤตป่าเมืองน่านนั้นหนักหนาสาหัส

พื้นที่ทำกินเดิมที่ชาวบ้านคืนให้มาฟื้นสภาพป่า

พื้นที่ทำกินเดิมที่ชาวบ้านคืนให้มาฟื้นสภาพป่า

ก่อนนี้ผมก็เคยชี้นิ้วว่าคนบนดอยถึงกรณีแบบนี้เช่นกัน แต่เมื่อไปเห็นก็เข้าใจเขา ไม่ใช่ว่าเขาอยากทำแต่เป็นเพราะไม่มีทางเลือกมากนัก ทีนี้แหละจึงเป็นบทบาทของหน่วยงานราชการ ที่ต้องเข้ามาแก้ไขปัญหา แก้ปัญหาทั้งความเป็นอยู่ของชาวบ้านและแก้ปัญหาทั้งสภาพป่าต้นน้ำ ที่มีสภาพเป็นเขาหัวโล้นให้กลับคืนมาเป็นป่าที่สมบูรณ์ให้ได้

ขึ้นเสาธงเพื่อบอกว่านี่คือพื้นที่ปลูกป่าคืนแผ่นดิน

ขึ้นเสาธงเพื่อบอกว่านี่คือพื้นที่ปลูกป่าคืนแผ่นดิน

ในส่วนของกรมอุทยานแห่งชาติฯ นั้น งานที่จะอนุรักษ์ป่าต้นน้ำก็เป็นหน้าที่ของสำนักอนุรักษ์ต้นน้ำที่จะต้องมีหน้าที่ฟื้นฟู ผมขี้เกียจจะไปฟื้นฝอยหาตะเข็บว่าทำไมจึงปล่อยให้ป่าถูกโค่นหมดเขาเป็นลูกๆได้ขนาดนี้ แต่เรามานับจุดเริ่มต้นวันนี้ดีกว่า โดยเขาเริ่มโครงการตั้งแต่ปี ๒๕๕๗ มีการไปพูดคุยกับชาวบ้านที่เคยเป็นเจ้าของที่ทำกินบนดอยต่างๆ เพื่อขอที่ดินทำกินที่เคยอยู่บนยอดเขานั้นกลับคืนมาแล้วเอามาฟื้นฟูสภาพป่าเสียใหม่ ผู้อ่านคิดว่าใครจะยอม แม้ที่ดินจะให้ผลผลิตน้อยลงแต่ก็ยังดีกว่าไม่มีที่ทำกิน แต่ทางการเขามารูปแบบใหม่ คือใช้การเจรจาเป็นหลักและดูแลคุณภาพชีวิตหลังจากนั้น โดยใช้โอกาสมหามงคลที่สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี มีพระชนมายุครบ ๖๐ พรรษาในวันที่ ๒ เมษายน ๒๕๕๘ นั้นเป็นจุดร่วม ชาวบ้านก็คืนให้ด้วยความสมัครใจ ๒๓ ราย ได้ที่ดินประมาณ ๔,๐๐๐ไร่คืนมา เป็นต้นน้ำของลุ่มน้ำงาว ที่ไหลลงทาง อ.ท่าวังผา และลุ่มน้ำอื่นๆรอบดอยน้ำงาวที่จะได้อานิสงฆ์เมื่อป่าฟื้นคืนสภาพเป็นต้นน้ำ

cof
เมื่อขอคืนพื้นที่บนภูเขามาได้แล้วก็ต้องมาส่งเสริมคุณภาพชีวิตเขาไม่ใช่ไปลอยแพ โดยส่งเสริมและช่วยเหลือให้ชาวบ้านใช้ที่ดินทำกินที่อยู่ใกล้ที่อยู่อาศัยเพียงไม่กี่ไร่นั้น ให้มีคุณค่ามากที่สุด คือใช้ที่ดินให้น้อยแต่ให้ผลตอบแทนมาก ปลูกพืชผลแบบวนเกษตร เช่นลิ้นจี่ กาแฟ ปลูกพืชใช้เวลาสั้น ฯลฯแล้วในระยะแรกก็ใช้โครงการ สสอ.(โครงการส่งเสริมและพัฒนาการมีส่วนร่วมของชุมชนในพื้นที่ป่าอนุรักษ์) ของกรมอุทยานฯ เขาที่ให้ชาวบ้านเข้ามามีส่วนร่วมในการฟื้นฟูป่าและถือเป็นการชดเชยที่เขาคืนที่ดินคืน แต่แทนที่จะให้เงินไปเปล่าๆ ก็มาจ้างเขาให้มาเป็นคนดูแลป่าเสียเอง เช่น ปลูกป่า ทำแนวกันไฟ เป็นอาสาสมัครดูแลพื้นที่ เขาจะได้รู้สึกว่าเป็นเจ้าของป่าอย่างแท้จริง ไม่ใช่ป่าของรัฐ ไม่ใช่ป่าหลวง แต่เป็นป่าของเขา ป่าที่เขาสร้างกันมากับมือ

นักเรียนเผ่าเมี่ยนแต่งชุดชนเผ่าในวันศุกร์

นักเรียนเผ่าเมี่ยนแต่งชุดชนเผ่าในวันศุกร์

แล้วนอกจากจะสร้างป่าให้ชุมชน สร้างต้นน้ำให้แผ่นดินแล้ว หน่วยอนุรักษ์ต้นน้ำเขาจะสร้างดอยน้ำงาวแห่งนี้ ให้เป็นป่าต้นน้ำที่เที่ยวได้ ด้วยทำเลที่ตั้งที่สวยงาม อยู่บนยอดเขาที่สูงกว่า ๘๒๐ เมตร มองทิวทัศน์ได้เกือบรอบ ดูพระอาทิตย์ขึ้นและตกได้สบายๆ มีทะเลหมอกทั้งในฤดูฝนและฤดูหนาว อากาศเย็นสบายตลอดทั้งปี ถือเป็นทำเลที่สวย แล้วหน่วยอนุรักษ์ต้นน้ำนี้สร้างขุนห้วยแม่ยะ สร้างป่าเกี๊ยะ สร้างภูลมโลให้กลายเป็นแหล่งท่องเที่ยวที่มีชื่อเสียงมาแล้ว มาวันนี้เขาปลูกต้นพญาเสือโคร่ง ปลูกต้นเสี้ยว และพืชพันธุ์ไม้พื้นเมืองอื่นๆ ให้พื้นที่ที่เคยเป็นไร่ ได้กลับมาเป็นป่าต้นน้ำทำหน้าที่ผลิตน้ำที่สะอาดคืนให้แผ่นดิน แล้วสร้างแหล่งท่องเที่ยวทางธรรมชาติไว้ให้กับคนบ้านน้ำงาว ให้จังหวัดน่าน ไม่เกิน ๕ ปี แค่ต้นนางพญาเสือโครงสูงสัก ๒ เมตรก็จะเริ่มมีดอกให้ได้ดู ให้ได้เก็บกินผลประโยชน์จากการท่องเที่ยวที่จะเกิดขึ้นในอนาคต เพื่อตอบแทนชาวบ้านน้ำงาว ที่นำที่ดินมาสร้างป่าคืนให้แผ่นดิน

ฤดูฝนถึงกับต้องพันโซ่กันทีเดียว

ฤดูฝนถึงกับต้องพันโซ่กันทีเดียว

ทุกวันนี้ถ้าไปน่านแล้วล้นหรือเบื่อดอยเสมอดาว ทำไมไม่ลองมาดอยน้ำงาวแห่งนี้บ้างละครับ มาเที่ยวดูวิถีชนเผ่าเมี่ยน ที่เด็กๆแต่งชุดชนเผ่าไปโรงเรียนในวันศุกร์ มาชิมน้ำเต้าหู้ที่เขาส่งออกคนขายน้ำเต้าหู้ไปทั่วประเทศ เหมือนคนเมืองเลยไปขายล๊อตเตอรี่ แล้วขึ้นไปนอนบนยอดดอยน้ำงาว ที่ระยะทาง ๕ กม.จากหมู่บ้านขึ้นดอย (หน้าหนาวรถปิคอัพขึ้นได้สบาย แต่หน้าฝนจะเป็นทางออฟโรด) เป็นเส้นทางขี่เสือภูเขาแบบดาวน์ฮิลได้ ซื้อผลผลิตทางการเกษตรของชาวบ้าน หัตถกรรมผ้าทอของเผ่าเมี่ยน หรือห้างร้าน บริษัทจะไปร่วมปลูกป่าในโอกาสต่างๆก็ได้ ติดต่อรถขึ้นดอยที่ผู้ใหญ่สาโรจน์ โทร.๐๙-๕๖๙๘-๙๓๘๗

ขอชื่นชมชาวบ้านที่มอบที่คืนให้โดยสมัครใจ

ขอชื่นชมชาวบ้านที่มอบที่คืนให้โดยสมัครใจ

ที่ว่ามาทั้งหมด เพื่อให้กำลังใจทั้งชาวบ้านและหน่วยงานที่พยายามจะสร้างผืนป่ากลับคืนมา ไปเห็นและรู้จักกัน เราจะเข้าใจกันและรักกันมากขึ้น ที่เคยชี้นิ้วกล่าวว่ากัน ก็จะกลายเป็นมาช่วยกัน ป่าสร้างขึ้นได้ขอเพียงจริงใจ…..มิตรภาพก็เช่นกัน
………………………………………….

(เสาร์สวัสดี-กรุงเทพธุรกิจ- ๒๔ มิ.ย.๖๐)

Translate »